CZEKALSKA + GOLEC = SZTUKA i ETYKA

Etyka i estetyka – wstęp.
Sztuka Tatiany Czekalskiej i Leszka Golca ma wymiar etyczny, odnosi się do życia, jako dobra najwyższego we wszystkich jego postaciach i odmianach, nie przedkładając wyższości jednego gatunku nad innym. Złożoność świata i bogactwo form życia wymaga równowagi i dążenia do jedności, dbania o niezakłócony przepływ energii, odpowiedzialności za porządek rzeczy. Artyści skupiają uwagę odbiorcy na kwestiach najistotniejszych, elementarnych prawidłach odnoszących się do moralności, świadomości ekologicznej, czy równoprawnego traktowania ludzi i zwierząt. Przez to sztuka Czekalskiej i Golca staje się na swój sposób krytyczna, charakteryzuje się jednak pozytywnym podejściem do problemu – wskazuje na defekt i równocześnie pokazuje sposoby jego konstruktywnej zmiany i naprawy. Artyści obserwują rzeczywistość bardzo uważnie, dostrzegając najmniejsze i najsłabsze przejawy życia i biorąc je w obronę. Ich odczucia i myśli materializują się w szlachetnych formach Avatarów – urządzeń do przenoszenia drobnych, żywych, ruchomych, czujących istot z miejsc zagrożonych , które wykonują z antyseptycznych i bezpiecznych materiałów, takich jak złoto i srebro (1). Minimalistyczne i estetyczne obiekty posiadają niezwykłą siłę, działają na wyobraźnię i nie pozwalają przejść obok obojętnie, hipnotyzują widza i osłabiają jego skłonność do odrzucania problemu, odsuwania od siebie. Przekaz związany z ich przeznaczeniem świdruje umysł, wdziera się w najgłębsze zakamarki sumienia. Avatary Czekalskiej i Golca wręcz ogniskują kosmiczną energię, aby następnie razić człowieka, z siłą umożliwiającą dotarcie do jego wrażliwości i współczucia. Innym razem artyści opracowują zasady „gry o życie”, w której wygrywa ten, kto spacerując, jak najmniej zakłóca spokój żywym ruchomym i nieruchomym czującym istotom (2), lub budują „energetyczne” kolumbaria dla gołębi, odlane z brązu i umieszczane na fasadach budynków (3). Zawsze jednak punktem wyjścia dla sztuki Czekalskiej i Golca jest postrzeganie świata jako skomplikowanego i delikatnego mechanizmu, którego funkcjonowanie zależy od naszej, ludzkiej odpowiedzialności.

Sztuka dawania bez ciężaru wdzięczności – wspomnienie pierwsze.
11 listopada 2004 roku, monitoring sieci łódzkiego oddziału banku obsługującego konto Polskiej Akcji Humanitarnej zanotował dokonanie przelewu. W tym samym momencie kilkaset kilometrów dalej w lubelskiej Galerii KONT, po środku pomieszczenia, na kubiku, leżał kartonik papieru z ascetycznie zaprojektowaną informacją o treści: „UPRZEJMIE DZIĘKUJEMY POLSKIEJ AKCJI HUMANITARNEJ ZA STWORZENIE SZANSY UDZIELENIA POMOCY, JEDNOCZEŚNIE MAMY ZASZCZYT POINFORMOWAĆ O DOKONANIU PRZELEWU NA KONTO BPH PBK S.A. 56 1060 0076 0000 4011 0000 1906, THE FAVORITE ACTION, CZEKALSKA + GOLEC” (4). Wtedy miałem wrażenie, że w galerii odbyło się coś ważnego, coś podniosłego, dzisiaj, z perspektywy czasu myślę, że był to zwyczajnie dobry uczynek – prawdziwa sztuka dawania bez ciężaru wdzięczności . Kilka miesięcy wcześniej w Moskwie odbyła się inna odsłona w ramach projektu „Donation”. Tym razem swoje działanie artyści zatytułowali „The Favorite Performance” – przekazując otrzymane honorarium autorskie, za pośrednictwem Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, dla ofiar wojny w Czeczenii. O fakcie tym informował obraz, w którym malewiczowski czerwony krzyż na czarnym tle został skojarzony ze znakiem organizacji, natomiast sam Malewicz został wskazany jako współtwórca performance (CZEKALSKA + GOLEC + MALEWICZ). Jan Rylke komentując te dwie prace napisał m.in. „Sztuka dawania bez ciężaru wdzięczności nie jest jedną z powszechnych sztuk, jest osamotniona. Można powiedzieć, że nie jest to sztuka użytkowa, ale najczystsza ze sztuk” (5).

Go veg, be smART – wspomnienie drugie.
5 maja 2005 roku, w ramach wystawy pt. „Scena – galerie non-profit w Polsce” w Starej Rzeźni w Poznaniu, Tatiana Czekalska i Leszek Golec wystawili list, przesłany wcześniej faksem do Sławka Sobczaka – kuratora tej wystawy (6). Został wyeksponowany w głębi pomieszczenia, tonącego w lekkim półmroku, punktowo oświetlony skupiał uwagę zwiedzających. Treść listu kierowanego do kuratora prezentacji brzmiała następująco: „Prosimy faworyzuj wegetarian wybierając z bezrobotnych, pracowników do pomocy przy wystawie w Starej Rzeźni (lżejsza praca; korzystne umowy; wyższe honoraria), ART POZNAŃ 2005, TARGI SZTUKI, NEW WORK, PERFORMANCE, CURATORS: CZEKALSKA + GOLEC”. „New work” to permanentny performance, w którym artyści stają się kuratorami, a uczestnicy wystawy i publiczność performerami, jednocześnie w przewrotny sposób odnosi się do miejsca – dawnej rzeźni. Czekalska i Golec chcieliby zatrudnić do pracy przy wystawie sztuki wegetarian oraz bezrobotnych. W ten sposób zwracają uwagę na problem wykluczenia społecznego, niezrozumienia i nieakceptowania odmienności. „Nowa praca” jest swoistym ofiarowaniem wsparcia ludziom wyrzuconym na margines lub izolowanym z powodu poglądów oraz szansą na oczyszczenie miejsca ze złej energii, zmianę jego funkcji i ponowne aktywizowanie.

Mój ulubiony performance – be green.
Tatiana i Leszek w swoim nowym projekcie pt. „OFF*” (7) obsadzili mnie w roli performera, inspirowani niewątpliwie pełnioną przeze mnie funkcją – kuratora i głównego oświetleniowca galerii. Jednocześnie rola ta bezpośrednio wynika z prostej, nazbyt oczywistej, właściwie niezauważanej, często robionej mimowolnie… codziennej czynności. Podłożem problemu, który opisuje jest automatyzowanie i trywializowanie zachowań ludzi wobec otaczającego świata oraz nieświadome występowanie przeciwko naturze, prowadzi to w konsekwencji do nieodpowiedzialności ekologicznej. Idea działania Czekalskiej i Golca odnosi się do kwestii zasadności, efektywności i kosztchłonności zużycia energii elektrycznej niezbędnej do prowadzenia działalności wystawienniczej. Oświetlenie jest istotnym elementem każdej ekspozycji, umożliwia odbiór, buduje przestrzeń, poprawia atmosferę, jednak nie zawsze jego wartość jest adekwatna do potrzeb. 21 maja 2009 roku zdecydowany gest pozbawi galerię oświetlenia jednocześnie uaktywniając ideę projektu, która przejawi się w formie radykalnej manifestacji artystycznej, działania zwracającego uwagę odbiorców na problem nieuzasadnionego i nieefektywnego zużywania energii elektrycznej.

Tatiana Czekalska i Leszek Golec przejawiają w swojej sztuce postawę wybitnie aktywistyczną, jednak w odróżnieniu od większości tego typu działań nie odnoszą się do aktualnego, modnego i chwytliwego medialnie tematu. Pokornie, konsekwentnie i bez ciężaru wdzięczności bronią podstawowych wartości i równowagi świata. ,Los bowiem synów ludzkich jest ten sam, co i los zwierząt; los ich jest jeden: jaka śmierć jednego, taka śmierć drugiego i oddech życia ten sam. W niczym więc człowiek nie przewyższa zwierząt, bo wszystko jest marnością. Wszystko idzie na jedno miejsce: powstało wszystko z prochu i wszystko do prochu znów wraca. (8)

Zbigniew Sobczuk


_____________________

1) Avatar I Au, 1996; Avatar II Ag, 1999; Avatar III, 1997; Avatar Bio/Logical, 2000; Avatar Bio/Logical II, 2000.
2) Instrukcja „Gra o życie” w ramach wystawy „Manual CC – instrukcje gier dla początkujących i zaawansowanych”, Galeria Kronika, Bytom, 2007.
3) Projekt „Columbarium” był prezentowny: 5th International Istanbul Biennial, Istanbul, Turcja, 1997; Kunsthalle Bielefeld, 1998; Muzeum Xawerego Dunikowskiego, Warszawa, 1998.
4) Kuratorem działania „The Favorite Action” w Galerii KONT był Zbigniew Sobczuk.
5) Tekst opublikowany w kwartalniku „Obieg”, 1 (71) 2005, str. 16.
6) Wystawa „Scena – galerie non-profit w Polsce” została zorganizowana w opuszczonym budynku dawnej rzeźni, w ramach Targów Sztuki Art Poznań 2005, jako kooperacja 21 galerii non-profit z całej Polski, głównym kuratorem i koordynatorem wystawy był Sławomir Sobczak. Praca Tatiany Czekalskiej i Leszka Golca pt. „New work” składała się na prezentację Galerii KONT, a jej kuratorem był Zbigniew Sobczuk.
7) * Średni, dzienny koszt oświetlenia dzieła sztuki w Galerii KONT wynosi 2 €. Wyliczenie: jeden halogen zużywa 500 W / h, czyli 0,5 kWh / h x 10 sztuk = 5 kWh, plus 8 lampek po 50 W, (0,05 kWh) to dodatkowe 0,4 kWh / h, zatem razem zużycie = 5,4 kWh / h. Koszt jednego kWh według taryfy, obowiązującej w galerii to 0,51 zł, a zatem 5,4 kWh x 0,51 zł = 2,75 zł / 4,47 € = 0,62 € x 3,5 h (średni czas dziennego oświetlenia dzieła sztuki) = ~ 2 €.
8) Stary Testament, Księga Koheleta, 3, 19-20.




Oficjalna strona internetowa duetu artystycznego CZEKALSKA + GOLEC
www.czekalska-golec.pl


Patronat: www.SupremeMasterTV.com

Zrealizowano przy pomocy finansowej:
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego



Kuratorem wystawy i cyklu Czysty Obraz jest Zbigniew Sobczuk,
współpraca organizacyjna Marta Filipiuk.